📰 მედიისა და პრესის ლექსიკა (BBC, The Economist & The Guardian)
ბრიტანული და ამერიკული წამყვანი გამოცემების (BBC News, The Economist, The Guardian, NYT) აკადემიური და საინფორმაციო ლექსიკა განმარტებებითა და მაგალითებით.
Austerity, noun
მკაცრი ეკონომიკური მომჭირნეობა / ქამრების შემოჭერის პოლიტიკა
Strict economic policies implemented by a government to reduce public debt.
“The government introduced austerity measures to reduce the budget deficit.”
მთავრობამ ბიუჯეტის დეფიციტის შესამცირებლად მკაცრი მომჭირნეობის ზომები შემოიღო.
Algorithm, noun
ალგორითმი (კომპიუტერული/AI მოქმედებათა წესების ერთობლიობა)
A set of mathematical rules used by computers and AI systems to solve problems or make decisions.
“Social media algorithms determine which news stories appear in your feed.”
სოციალური მედიის ალგორითმები განსაზღვრავს, რომელი ახალი ამბები გამოჩნდება თქვენს გვერდზე.
Accountability, noun
ანგარიშვალდებულება, პასუხისმგებლობა
The fact of being responsible for your decisions and actions and expected to explain them.
“Journalists play a vital role in ensuring government accountability.”
ჟურნალისტები სასიცოცხლო როლს ასრულებენ მთავრობის ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფაში.
Bipartisan, adj.
ორპარტიული (ორი დაპირისპირებული პოლიტიკური პარტიის თანხმობით მიღწეული)
Involving the agreement or cooperation of two opposing political parties.
“The infrastructure bill received rare bipartisan support in Congress.”
ინფრასტრუქტურის კანონპროექტმა კონგრესში იშვიათი ორპარტიული მხარდაჭერა მოიპოვა.
Biodiversity, noun
ბიომრავალფეროვნება
The variety of plant and animal life in the world or in a particular habitat.
“Protecting tropical rainforests is essential for preserving global biodiversity.”
ტროპიკული ტყეების დაცვა აუცილებელია გლობალური ბიომრავალფეროვნების შესანარჩუნებლად.
Breakthrough, noun
გარღვევა, უმნიშვნელოვანესი აღმოჩენა
A sudden, dramatic, and important discovery or development.
“Oxford researchers announced a major breakthrough in renewable battery storage.”
ოქსფორდის მკვლევრებმა განახლებადი ბატარეების ტექნოლოგიაში დიდი გარღვევის შესახებ განაცხადეს.
Coalition, noun
კოალიცია (პოლიტიკურ პარტიათა გაერთიანება)
A temporary alliance of distinct political parties forming a government.
“No single party won a majority, leading to weeks of coalition talks.”
ვერცერთმა პარტიამ ვერ მოიპოვა უმრავლესობა, რამაც კოალიციური მოლაპარაკებები გამოიწვია.
Carbon footprint, noun
ნახშირბადის კვალი (გარემოში გამოყოფილი სათბურის აირების ოდენობა)
The total amount of greenhouse gases generated by our actions.
“Airlines are investing in sustainable aviation fuel to reduce their carbon footprint.”
ავიაკომპანიები ნახშირბადის კვალის შესამცირებლად ეკოლოგიურ საავიაციო საწვავში დებენ ინვესტიციას.
Cybersecurity, noun
კიბერუსაფრთხოება
The practice of protecting systems, networks, and data from digital attacks.
“Banks have doubled their spending on cybersecurity following recent data breaches.”
მონაცემთა ბოლოდროინდელი გაჟონვის შემდეგ ბანკებმა გააორმაგეს კიბერუსაფრთხოების ხარჯები.
Deregulation, noun
დერეგულაცია (სახელმწიფო რეგულაციების შემცირება ან გაუქმება)
The removal or reduction of state regulations, typically in the economic sphere.
“Deregulation of the financial sector sparked fierce debate among economists.”
ფინანსური სექტორის დერეგულაციამ ეკონომისტებს შორის მწვავე დებატები გამოიწვია.
Demographic, adj. / noun
დემოგრაფიული (მოსახლეობის სტრუქტურასთან დაკავშირებული)
Relating to the structure of populations (age, birth rates, migration).
“Many European nations face the challenge of an ageing demographic.”
ბევრი ევროპული ქვეყანა დგას მოსახლეობის დაბერების დემოგრაფიული გამოწვევის წინაშე.
Diplomacy, noun
დიპლომატია
The profession, activity, or skill of managing international relations.
“Preventive diplomacy remains the most effective tool for resolving border disputes.”
პრევენციული დიპლომატია რჩება სასაზღვრო დავების მოგვარების ყველაზე ეფექტურ ინსტრუმენტად.
Emissions, noun (pl)
გამონაბოლქვი, ემისიები
The production and discharge of gases or radiation, especially greenhouse gases.
“The summit concluded with a pledge to cut methane emissions by thirty percent.”
სამიტი დასრულდა მეთანის გამონაბოლქვის ოცდაათი პროცენტით შემცირების პირობით.
Encryption, noun
დაშიფვრა (მონაცემთა კრიპტოგრაფიული დაცვა)
The process of converting information or data into a secret code to prevent unauthorized access.
“End-to-end encryption protects private messages from being intercepted.”
გამჭოლი დაშიფვრა იცავს პირად შეტყობინებებს უნებართვო წვდომისგან.
Fiscal, adj.
ფისკალური, საბიუჯეტო-საგადასახადო
Relating to government revenue, especially taxes and public spending.
“The Chancellor announced a new fiscal stimulus package to boost small businesses.”
ფინანსთა მინისტრმა მცირე ბიზნესის წასახალისებლად ახალი ფისკალური სტიმულირების პაკეტი გამოაცხადა.
Fossil fuels, noun (pl)
წიაღისეული საწვავი (ნავთობი, ქვანახშირი, ბუნებრივი აირი)
Natural fuels such as coal, oil, or gas, formed in the geological past.
“Transitioning away from fossil fuels is the central goal of the green energy transition.”
წიაღისეული საწვავისგან თავის დაღწევა მწვანე ენერგეტიკული გადასვლის მთავარი მიზანია.
Geopolitics, noun
გეოპოლიტიკა
Politics, especially international relations, as influenced by geographical factors.
“The Black Sea region plays a strategic role in contemporary European geopolitics.”
შავი ზღვის რეგიონი სტრატეგიულ როლს ასრულებს თანამედროვე ევროპულ გეოპოლიტიკაში.
Gentrification, noun
ჯენტრიფიკაცია (უბნის განახლება და გაძვირება შეძლებული მოსახლეობის შესვლის შედეგად)
The process whereby the character of a poor urban area is changed by wealthier people moving in.
“Rapid gentrification in East London has pushed up rents for long-term residents.”
აღმოსავლეთ ლონდონში სწრაფმა ჯენტრიფიკაციამ გაზარდა ქირის ფასი ძველი მცხოვრებლებისთვის.
Heatwave, noun
სიცხის ტალღა, ანომალური სიცხეების პერიოდი
A prolonged period of abnormally hot weather.
“Meteorologists warned that record-breaking heatwaves are becoming more frequent.”
მეტეოროლოგებმა გააფრთხილეს საზოგადოება, რომ რეკორდული სიცხის ტალღები უფრო ხშირი ხდება.
Humanitarian, adj.
ჰუმანიტარული
Concerned with or seeking to promote human welfare and relieve suffering.
“United Nations agencies delivered urgent humanitarian aid to the conflict zone.”
გაეროს სააგენტოებმა კონფლიქტის ზონაში გადაუდებელი ჰუმანიტარული დახმარება ჩაიტანეს.
Inflation, noun
ინფლაცია (ფასების საერთო ზრდა და ფულის მსყიდველობითუნარიანობის კლება)
A general increase in prices and fall in the purchasing value of money.
“The Bank of England raised interest rates in an effort to curb inflation.”
ინგლისის ბანკმა ინფლაციის შესაკავებლად საპროცენტო განაკვეთები გაზარდა.
Infrastructure, noun
ინფრასტრუქტურა
The basic physical and organizational structures and facilities (roads, bridges, power grids).
“Modernizing rail infrastructure will reduce travel times between major cities.”
სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის მოდერნიზება შეამცირებს მგზავრობის დროს დიდ ქალაქებს შორის.
Inequality, noun
უთანასწორობა (სოციალური ან ეკონომიკური)
Unfair difference in size, degree, circumstances, or opportunities within society.
“Bridging the digital divide is vital for reducing educational inequality.”
ციფრული უფსკრულის აღმოფხვრა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია საგანმანათლებლო უთანასწორობის შესამცირებლად.
Judicial, adj.
სასამართლო, მართლმსაჯულების
Of, by, or appropriate to a court of law or a judge.
“An independent judicial system is the cornerstone of the rule of law.”
დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემა კანონის უზენაესობის ქვაკუთხედია.
Keynote, noun / adj.
მთავარი, პროგრამული (მოხსენება კონფერენციაზე)
A prevailing tone or central speech at a formal conference (keynote speech).
“The tech CEO delivered a keynote address on the future of quantum computing.”
ტექნოლოგიური კომპანიის დირექტორმა კვანტური გამოთვლების მომავალზე მთავარი მოხსენება წაიკითხა.
Legislation, noun
კანონმდებლობა, საკანონმდებლო აქტი
Laws, considered collectively, enacted by a parliament.
“Parliament passed new legislation to regulate artificial intelligence in healthcare.”
პარლამენტმა მიიღო ახალი კანონმდებლობა ჯანდაცვაში ხელოვნური ინტელექტის დასარეგულირებლად.
Lucrative, adj.
მომგებიანი, შემოსავლიანი
Producing a great deal of financial profit.
“Renewable energy has become one of the most lucrative sectors for global investors.”
განახლებადი ენერგია გლობალური ინვესტორებისთვის ერთ-ერთ ყველაზე მომგებიან სექტორად იქცა.
Misinformation, noun
დეზინფორმაცია, მცდარი ინფორმაცია
False or inaccurate information, especially that which is spread unintentionally.
“Media literacy courses teach teenagers how to spot online misinformation.”
მედიაწიგნიერების კურსები მოზარდებს ასწავლის, როგორ ამოიცნონ ონლაინ გავრცელებული მცდარი ინფორმაცია.
Monopoly, noun
მონოპოლია
The exclusive possession or control of the supply of or trade in a commodity or service.
“Regulators launched an investigation into whether the tech giant holds an unfair monopoly.”
მარეგულირებლებმა დაიწყეს გამოძიება იმის თაობაზე, ფლობს თუ არა ტექნოლოგიური გიგანტი უსამართლო მონოპოლიას.
Net-zero, adj. / noun
ნულოვანი ბალანსი (სათბურის აირების ნულოვანი წმინდა ემისია)
Achieving a balance between greenhouse gases emitted and those removed from the atmosphere.
“Britain has committed to reaching net-zero carbon emissions by 2050.”
ბრიტანეთმა აიღო ვალდებულება 2050 წლისთვის მიაღწიოს ნახშირბადის ნულოვან წმინდა ემისიას.
Negotiation, noun
მოლაპარაკება
Discussion aimed at reaching an agreement.
“Peace negotiations resumed in Geneva under international mediation.”
სამშვიდობო მოლაპარაკებები ჟენევაში საერთაშორისო შუამავლობით განახლდა.
Outbreak, noun
აფეთქება (ეპიდემიის ან კონფლიქტის უეცარი დაწყება)
Alternative sudden occurrence of something unwelcome, such as war or disease.
“Public health officials acted swiftly to contain the outbreak.”
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის წარმომადგენლებმა ეპიდემიის შესაკავებლად სწრაფად იმოქმედეს.
Polarization, noun
პოლარიზაცია (საზოგადოების ორ დაპირისპირებულ ბანაკად გაყოფა)
Division into two sharply contrasting groups or sets of opinions or beliefs.
“Analysts warn that echo chambers on social media deepen political polarization.”
ანალიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ სოციალური მედიის „ექო-კამერები“ აღრმავებს პოლიტიკურ პოლარიზაციას.
Policy, noun
პოლიტიკა (სტრატეგიული კურსი, გეგმა)
A course or principle of action adopted or proposed by an organization or government.
“The central bank’s monetary policy aims to maintain price stability.”
ცენტრალური ბანკის მონეტარული პოლიტიკის მიზანია ფასების სტაბილურობის შენარჩუნება.
Quota, noun
კვოტა (ფიქსირებული წილი ან ლიმიტი)
A fixed share of something that a person or group is entitled to receive or is bound to contribute.
“The European Union introduced strict fishing quotas to allow marine life to recover.”
ევროკავშირმა ზღვის ბინადართა პოპულაციის აღსადგენად თევზჭერის მკაცრი კვოტები დააწესა.
Recession, noun
რეცესია (ეკონომიკური ვარდნა)
A period of temporary economic decline during which trade and industrial activity are reduced.
“Strong consumer spending helped the country avoid a technical recession.”
მომხმარებელთა მაღალმა დანახარჯებმა ქვეყანას ტექნიკური რეცესიის თავიდან აცილებაში შეუწყო ხელი.
Referendum, noun
რეფერენდუმი (საერთო-სახალხო კენჭისყრა)
A general vote by the electorate on a single political question.
“Switzerland frequently holds national referendums on constitutional amendments.”
შვეიცარია საკონსტიტუციო ცვლილებებზე ხშირად ატარებს ეროვნულ რეფერენდუმებს.
Renewable, adj.
განახლებადი (ენერგია)
Capable of being replenished naturally (solar, wind, hydro energy).
“Wind and solar power now account for over half of the country’s renewable energy.”
ქარისა და მზის ენერგია ახლა ქვეყნის განახლებადი ენერგიის ნახევარზე მეტს შეადგენს.
Sanctions, noun (pl)
სანქციები (საერთაშორისო ეკონომიკური ან პოლიტიკური შეზღუდვები)
Official penalties or restrictions imposed by one country on another.
“The Security Council voted to impose economic sanctions.”
უსაფრთხოების საბჭომ ეკონომიკური სანქციების დაწესებას მისცა ხმა.
Sustainability, noun
მდგრადობა (ეკოლოგიური და ეკონომიკური წონასწორობა)
Avoidance of the depletion of natural resources in order to maintain an ecological balance.
“Corporate sustainability reports are now scrutinized by ethical investors.”
კორპორაციული მდგრადობის ანგარიშებს დღეს ეთიკური ინვესტორები დეტალურად სწავლობენ.
Surveillance, noun
მეთვალყურეობა, თვალთვალი
Close observation, especially of a suspected spy, criminal, or public space.
“Civil liberties groups raised concerns about facial recognition surveillance.”
სამოქალაქო უფლებების დამცველმა ჯგუფებმა შეშფოთება გამოთქვეს სახის ამომცნობი კამერებით მეთვალყურეობის გამო.
Tariff, noun
ტარიფი, საბაჟო გადასახადი
A tax or duty to be paid on a particular class of imports or exports.
“New trade tariffs on imported steel could increase manufacturing costs.”
იმპორტირებულ ფოლადზე დაწესებულმა ახალმა სავაჭრო ტარიფებმა შესაძლოა წარმოების ხარჯები გაზარდოს.
Transparency, noun
გამჭვირვალობა, საჯაროობა
The quality of being done in an open way without secrets.
“Voters demanded greater transparency in campaign financing.”
ამომრჩევლებმა საარჩევნო კამპანიების დაფინანსებაში მეტი გამჭვირვალობა მოითხოვეს.
Unprecedented, adj.
უპრეცედენტო (რაც მანამდე არასდროს მომხდარა)
Never done or known before; without previous example.
“Scientists recorded unprecedented ocean temperatures this summer.”
მეცნიერებმა ამ ზაფხულს ოკეანის უპრეცედენტოდ მაღალი ტემპერატურა დააფიქსირეს.
Urbanization, noun
ურბანიზაცია (ქალაქების ზრდა და მოსახლეობის ქალაქებში თავმოყრა)
The process of making an area more urban; population shift from rural to urban areas.
“Rapid urbanization requires heavy investment in public transport and housing.”
სწრაფი ურბანიზაცია მოითხოვს მსხვილ ინვესტიციებს საზოგადოებრივ ტრანსპორტსა და საცხოვრებელ ფონდში.
Volatility, noun
მერყეობა, არასტაბილურობა (ფინანსურ ბაზრებზე)
Liability to change rapidly and unpredictably, especially for the worse (in financial markets).
“Currency markets experienced high volatility following the central bank announcement.”
ცენტრალური ბანკის განცხადების შემდეგ სავალუტო ბაზრებზე მაღალი მერყეობა დაფიქსირდა.
Welfare, noun
კეთილდღეობა; სოციალური დახმარების სისტემა
The health, happiness, and fortunes of a person or group; state financial support.
“Reforming the social welfare system is a key topic in the upcoming election.”
სოციალური კეთილდღეობის სისტემის რეფორმა მომავალი არჩევნების ერთ-ერთი მთავარი თემაა.
Whistleblower, noun
მამხილებელი (პირი, რომელიც ამხელს ორგანიზაციის შიგნით არსებულ კანონდარღვევას)
A person who informs on a person or organization engaged in an illicit activity.
“New laws protect whistleblowers who report corporate fraud.”
ახალი კანონები იცავს მამხილებლებს, რომლებიც კორპორაციული თაღლითობის შესახებ აცხადებენ.
Xenophobia, noun
ქსენოფობია (უცხოელების მიმართ შიში ან მტრული დამოკიდებულება)
Dislike of or prejudice against people from other countries.
“Educational programmes aim to combat racism and xenophobia in schools.”
საგანმანათლებლო პროგრამების მიზანია სკოლებში რასიზმთან და ქსენოფობიასთან ბრძოლა.
Yield, noun / verb
შემოსავლიანობა, მოსავლიანობა (noun); შედეგის/მოგების მოტანა (verb)
The full amount of an agricultural or industrial product; financial return on an investment.
“Government bond yields rose sharply in response to economic data.”
სახელმწიფო ობლიგაციების შემოსავლიანობა მკვეთრად გაიზარდა ეკონომიკური მონაცემების საპასუხოდ.
Zero-emission, adj.
ნულოვანი გამონაბოლქვის მქონე (ეკოლოგიურად სუფთა)
Emitting no polluting gases into the atmosphere.
“London plans to make its entire double-decker bus fleet zero-emission.”
ლონდონი გეგმავს თავისი ორსართულიანი ავტობუსების მთელი პარკი ნულოვანი გამონაბოლქვის მქონედ აქციოს.